YUQORI QO‘L ARTERIYALARIGA TASHQI OMILLAR TA’SIRI VA KLINIK AHAMIYATI: GEMODINAMIK OMILLAR VA GESTATSION PATOLOGIYALAR

Yuqori qo‘l arteriyalari — o‘mrov osti arteriyasi, qo‘ltiq osti arteriyasi, yelka arteriyasi, bilak va tirsak arteriyalari — organizmning periferik qon aylanishini ta’minlovchi muhim tomirlar tizimidir. Ushbu arteriyalar orqali qo‘l mushaklari, teri, nervlar, bo‘g‘imlar va distal to‘qimalar kislorod hamda oziq moddalar bilan ta’minlanadi. Yuqori qo‘l arteriyalariga tashqi omillar, jumladan mexanik bosim, sovuq ta’siri, kasbiy vibratsiya, travma, uzoq muddatli statik holat, tor kiyim yoki tibbiy manipulyatsiyalar ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bundan tashqari, umumiy gemodinamik holat — arterial bosim, yurak chiqishi, periferik tomir qarshiligi, endotelial funksiya va qon reologiyasi — yuqori qo‘l arteriyalarining funksional holatini bevosita belgilaydi.Maqolada yuqori qo‘l arteriyalarining tashqi omillar ta’sirida yuzaga keladigan funksional va strukturaviy o‘zgarishlari, gemodinamik mexanizmlari, diagnostik ahamiyati va klinik baholash usullari tahlil qilinadi. Alohida e’tibor gestatsion patologiyalarga, xususan preeklampsiya, gestatsion gipertenziya, homiladorlikdagi endotelial disfunksiya va periferik arteriyalar reaktivligidagi o‘zgarishlarga qaratiladi WHO ma’lumotlariga ko‘ra, preeklampsiya odatda homiladorlikning 20-haftasidan keyin rivojlanadigan yuqori arterial bosim buzilishi bo‘lib, ona va homila uchun jiddiy xavf tug‘diradi; 2025-yilgi global tahlilda esa preeklampsiya tarqalishi dunyo bo‘yicha taxminan 4,43% deb baholangan