ERK MUXTORIYATI (PARTY AUTONOMY) PRINSIPINING TARIXIY VA NAZARIY ASOSLARINING QIYOSIY HUQUQIY TAHLILI

Ushbu maqolada erk muxtoriyati prinsipining tarixan va nazariy rivojlanishi bosqichlari muhokama qilinadi. Erk muxtoriyati prinsipining vujudga kelishi va rivojlanishi uzoq vaqt davomida amalga oshgan. Turli davrda turlicha evrilishlarga uchragan. Ushbu prinsipning rivojlanishi dastlabki bosqichlari xalqaro munosabatlarda ommaviy manfaatlarning ustunligi bilan xarakterlansa, keyinchalik ushbu evrilishlar ommaviy manfaatlardan xususiy manfaatlar tomon ko’chib borgan.
         Taraflar faqatgina mamlakat qonunchiligi tomonidan qat’iy belgilangan tamoyillar va qoidalar asosida munosabatga kirishganlar. Individual taraflarning tashabbuskorligi rag’batlantirilmagan. Individual taraflar shartnomalar orqali mamlakat qonunchiligi tomonidan o’rnatilgan qoidalardan chetga chiqish imkoniyatlari mavjud bo’lmagan. Taraflarning shartnomalari qonunchilikni chetlab o’tish uchun asos bo’la olmaydi deb hisoblangan. Taraflar yurisdiksiyani tanlashari mumkinligi haqidagi tushunchalar faqatgina taraflarning bilvosita harakatlari asosida bo’lgan. Bunday tanlovlarni ochiq tarzda ifodalash qonuniy deb hisoblanmagan va hech qanday huquqiy oqibat tug’dirmagan.
XIX asr ohirlari va XX asr boshlarida xalqaro munosabatlarda individual shaxslarning manfaatlariga xizmat qiluvchi g’oyalar va tamoyillar rivojlana boshlagan. Aynan shu g’oya va tamoyillar erk muxtoriyati prinsipning rivojlanishi yo’nalishini boshlab bergan.