eprintid: 95342
rev_number: 3
eprint_status: archive
dir: disk0/00/09/53/42
datestamp: 2026-06-19 04:39:59
lastmod: 2026-06-19 04:39:59
status_changed: 2026-06-19 04:39:59
type: article
metadata_visibility: show
creators_name: Xudaybergabova, Munira
title: "Muqaddimatu-l-adab" asarining turkiy leksikografiya tarixidagi oʻrni
ispublished: pub
keywords: Muqaddimatu-l-adab, turkiy leksikografiya, Markaziy Osiyo madaniy merosi,; astronomik atamalar, til va madaniyat, Zamaxshariy merosi; turkiy tillarning rivojlanishi, lug‘atshunoslik va raqamli tadqiqotlar.
abstract: Mahmud Zamaxshariyning “Muqaddimatu-l-adab” asari (12-asr) turkiy tillar, madaniyat va astronomiya tarixida alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu asar, asosan, arab tilini o‘rgatish maqsadida yozilgan bo‘lsa-da, uning tarkibida turkiy tillarga oid qimmatli leksik materiallar, madaniy tafakkur namunalari va astronomik tushunchalar mujassamlangan. Shu sababli, asar nafaqat tilshunoslik nuqtai nazaridan, balki turkiy xalqlarning ilmiy va madaniy merosini o‘rganishda ham muhim manba sifatida qaraladi. Ushbu maqolada “Muqaddimatu-l-adab” lug‘atining lingvistik, madaniy va astronomik jihatlari batafsil tahlil qilinadi. Tilshunoslik nuqtayi nazaridan asarda arabcha so‘zlarning turkiy tarjimalari, ularning kontekstdagi qo‘llanilishi va semantik xususiyatlari o‘rganiladi. Madaniy jihatdan esa unda aks etgan xalq og‘zaki ijodi, urf-odatlar va diniy tasavvurlar tahlil qilinadi. Astronomik nuqtayi nazardan esa vaqt tushunchasi, fasllar, osmon jismlari, yulduzlar va ularning turkiy xalqlar hayotidagi o‘rni ko‘rib chiqiladi.
date: 2025-03-29
official_url: https://universalconference.us/index.php/pssir/article/view/4025
full_text_status: public
publication: PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
volume: 2
number: 3
pagerange: 73-77
citation:   Xudaybergabova, Munira  (2025) "Muqaddimatu-l-adab" asarining turkiy leksikografiya tarixidagi oʻrni.  PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH, 2 (3).  pp. 73-77.      
document_url: https://arxiv.universalpublishings.com/id/eprint/95342/1/73-77.pdf