    {
      "creators": [
        {
          "name": {
            "honourific": null,
            "family": "Sattarov",
            "given": "Islomjon",
            "lineage": null
          }
        }
      ],
      "eprint_status": "archive",
      "publication": "South Aral Region Medical Journal; Vol. 2 No. Maxsus son-2 (2026): JANUBIY OROL BO\u2018YI TIBBIYOT JURNALI; 299-307",
      "metadata_visibility": "show",
      "userid": 1,
      "status_changed": "2026-06-10 15:12:40",
      "type": "article",
      "note": "Imported from URDTI Journal (OAI id oai:ojs2.journal.urdti.uz:article/650)",
      "full_text_status": "none",
      "id_number": "oai:ojs2.journal.urdti.uz:article/650",
      "rev_number": 1,
      "uri": "https://arxiv.universalpublishings.com/id/eprint/92669",
      "ispublished": "pub",
      "publisher": "South Aral Region Medical Journal",
      "title": "HARBIY XIZMATCHILARDA YUQORI JISMONIY VA PSIXOEMOTSIONAL YUKLAMALAR SHAROITIDA STOMATOLOGIK KASALLIKLARNING SHAKLLANISHIGA TA\u2019SIR ETUVCHI PATOGENETIK OMILLARNING NAZARIY TAHLILI",
      "keywords": "harbiy xizmatchilar; stomatologik kasalliklar; psixoemotsional stress; periodontal kasalliklar; kariyes",
      "abstract": "Mazkur maqolada harbiy xizmatchilar organizmiga ta\u2019sir etuvchi yuqori jismoniy va psixoemotsional yuklamalarning stomatologik kasalliklar rivojlanishidagi patogenetik ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Harbiy xizmat faoliyati doimiy tayyorgarlik, yuqori darajadagi mas\u2019uliyat, ekstremal iqlim sharoitlari, uzoq muddatli jismoniy zo\u2018riqish hamda surunkali stress bilan tavsiflanadi. Ushbu omillar organizmning neyroendokrin, immunologik va metabolik tizimlarida chuqur funksional o\u2018zgarishlarni yuzaga keltirib, og\u2018iz bo\u2018shlig\u2018i to\u2018qimalarining rezistentligini pasaytiradi. Natijada kariyes, gingivit, parodontit, temporomandibulyar bo\u2018g\u2018im disfunksiyalari, bruksizm, og\u2018iz shilliq qavati kasalliklari hamda so\u2018lak bezlari faoliyati buzilishlari rivojlanish xavfi ortadi. Ilmiy manbalarda keltirilgan ma\u2019lumotlarga ko\u2018ra, harbiy kontingentlarda stomatologik kasalliklar tarqalishi umumiy aholi ko\u2018rsatkichlariga nisbatan yuqoriroq bo\u2018lib, bunda stress-induksiyalangan immunosupressiya, oksidlovchi stress, mikrosirkulyatsiya buzilishlari va mineral almashinuvdagi o\u2018zgarishlar muhim rol o\u2018ynaydi. Ayniqsa, kortizol sekretsiyasining ortishi natijasida mahalliy immun himoya omillari susayadi va periodontal to\u2018qimalarda yallig\u2018lanish jarayonlari kuchayadi. Shu bilan birga, harbiy xizmat davrida ovqatlanish tartibining buzilishi, suvsizlanish, uyqu yetishmovchiligi va gigiyenik tadbirlarning cheklanishi stomatologik patologiyalar rivojlanishini jadallashtiruvchi qo\u2018shimcha omillar sifatida namoyon bo\u2018ladi.",
      "date_type": "published",
      "sword_depositor": 1,
      "date": "2026-06-09",
      "lastmod": "2026-06-10 15:12:41",
      "dir": "disk0/00/09/26/69",
      "eprintid": 92669,
      "subjects": [
        "harbiy xizmatchilar",
        "stomatologik kasalliklar",
        "psixoemotsional stress",
        "periodontal kasalliklar",
        "kariyes"
      ],
      "official_url": "http://journal.urdti.uz/index/article/view/650"
    }