{
      "userid": 1,
      "status_changed": "2026-06-06 21:19:29",
      "creators": [
        {
          "name": {
            "family": "Buzrukov",
            "honourific": null,
            "lineage": null,
            "given": "To\u2018lqin"
          }
        },
        {
          "name": {
            "lineage": null,
            "given": "Ozodbek",
            "family": "O\u02bbralov",
            "honourific": null
          }
        }
      ],
      "eprint_status": "archive",
      "publication": "\"XXI ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TA\u02bcLIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB MUAMMOLAR\" nomli respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi; Vol. 4 No. 5 (2026): XXI ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TA'LIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB MUAMMOLAR; 879-891",
      "metadata_visibility": "show",
      "id_number": "oai:ojs.pkp.sfu.ca:article/18960",
      "rev_number": 1,
      "uri": "https://arxiv.universalpublishings.com/id/eprint/92472",
      "ispublished": "pub",
      "type": "article",
      "note": "Imported from Universal Conference (OAI id oai:ojs.pkp.sfu.ca:article/18960)",
      "full_text_status": "none",
      "date_type": "published",
      "sword_depositor": 1,
      "publisher": "\"XXI ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TA\u02bcLIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB MUAMMOLAR\" nomli respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi",
      "title": "TERMODINAMIKA. TIRIK SISTEMALAR TERMODINAMIKASI",
      "keywords": "termodinamika; tirik sistemalar; bioenergetika; entropiya; erkin energiya",
      "abstract": "Termodinamika \u2014 energiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishi, issiqlik almashinuvi, ish bajarilishi, entropiya, erkin energiya va tizimlarning muvozanat yoki muvozanatdan uzoq holatdagi xatti-harakatlarini o\u2018rganuvchi fundamental fan hisoblanadi. Tirik organizmlar ham termodinamik qonunlarga bo\u2018ysunadi, biroq ular oddiy yopiq fizik tizimlar emas, balki tashqi muhit bilan doimiy modda, energiya va axborot almashadigan ochiq, murakkab va o\u2018z-o\u2018zini boshqaruvchi biologik sistemalardir. Hujayra metabolizmi, nafas olish, qon aylanishi, tana haroratini saqlash, mushak qisqarishi, nerv impulslarining uzatilishi, fermentativ reaksiyalar va immun javob kabi jarayonlar termodinamik asosga ega.Tirik sistemalar termodinamikasining asosiy xususiyati shundaki, organizm ichki tartiblangan tuzilmasini saqlab qolish uchun tashqi muhitdan energiya oladi va metabolik jarayonlarda hosil bo\u2018lgan entropiyani asosan issiqlik shaklida muhitga chiqaradi. Zamonaviy biotermodinamika organizmni muvozanatdan uzoq, dissipativo\u2018z-o\u2018zini tashkil etuvchi sistema sifatida ko\u2018radi. Biokimyoviy tizimlarda nomuvozanat termodinamikasi kimyoviy reaksiyalar, modda transporti, membrana potensiali va energiya almashinuvi o\u2018rtasidagi bog\u2018liqlikni tushuntirishda muhim nazariy asos yaratadi. PubMed\u2019da indekslangan sharhlarda termodinamikaningbioenergetikadagi roli, ayniqsa mitoxondriya ichki membranasida energiyani saqlash va aylantirish jarayonlari bilan bog\u2018liqligi alohida ta\u2019kidlangan.Maqolada tirik sistemalar termodinamikasining tibbiyotdagi ahamiyati, metabolizm va bioenergetika bilan bog\u2018liqligi, tana harorati boshqarilishi, issiqlik stressi, gipoksiya, sepsis, onkologik metabolizm, mitoxondrial disfunksiya va klinik diagnostikadagi qo\u2018llanish yo\u2018nalishlari tahlil qilindi. Jahon sog\u2018liqni saqlash tashkiloti ma\u2019lumotlariga ko\u2018ra, issiqlik stressi ob-havo bilan bog\u2018liq o\u2018limlarning yetakchi sabablaridan biri bo\u2018lib, yurak-qon tomir kasalliklari, diabet, ruhiy salomatlik buzilishlari va nafas yo\u2018llari kasalliklarini og\u2018irlashtirishi mumkin; issiq urishi esa yuqori o\u2018lim xavfiga ega shoshilinch holat hisoblanadi. Shu jihatdan tirik organizmlarda issiqlik balansi, energiya almashinuvi va termoregulyatsiya mexanizmlarini o\u2018rganish nafaqat nazariy biofizika, balki amaliy tibbiyot uchun ham dolzarbdir.",
      "eprintid": 92472,
      "subjects": [
        "termodinamika",
        "tirik sistemalar",
        "bioenergetika",
        "entropiya",
        "erkin energiya"
      ],
      "official_url": "https://universalconference.us/index.php/itfttdm/article/view/18960",
      "date": "2026-06-06",
      "lastmod": "2026-06-06 21:19:31",
      "dir": "disk0/00/09/24/72"
    }