INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA EVFEMIZM VA DISFEMIZM BIRLIKLARINING SEMANTIK-PRAGMATIK TAHLILI

Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillarida evfemizm hamda disfemizm birliklarining semantik-pragmatik tabiatini qiyosiy nuqtayi nazardan yoritish maqsad qilingan. Evfemizmlar “nozik” yoki ijtimoiy jihatdan sezgir mavzularni yumshatib ifodalash, yuzni saqlash va kommunikativ muvozanatni ta’minlashga xizmat qilsa, disfemizmlar aksincha baholashni keskinlashtiradi, salbiy ekspressivlik va ijtimoiy masofani kuchaytiradi; ko‘plab tadqiqotlarda bu oppozitsiya “tilning qalqon va qurol sifatida ishlatilishi” metaforasi bilan izohlanadi. Tadqiqot metodologiyasi definitsion tahlil (termin va tasniflar), semantik komponent tahlili (denotativ–konnotativ qatlam), pragmatik tahlil (kontekst, registr, nutqiy strategiya) va chog‘ishtirma mapping (inglizcha birlik ↔ o‘zbekcha funksional moslik) usullarini birlashtiradi. Natijalarda evfemizatsiya va disfemizatsiya mexanizmlarining umumiy universal asoslari (tabu, ijtimoiy me’yor, odob) hamda til-madaniyatga xos jihatlari (institutsional diskurs, “political correctness”, muomala odobi, registr farqi) tizimlashtirildi; tarjimada ekvivalentlik ko‘pincha “birga-bir so‘z” emas, balki “funksiya va registr” darajasida ta’minlanishi kerakligi asoslandi.